TL;DR: Een net-net is een aandeel dat lager noteert dan de netto vlottende activa per aandeel (NCAV = vlottende activa min totale schulden, gedeeld door het aantal aandelen). Graham hanteerde een extra veiligheidsmarge en kocht pas onder twee derde van die waarde. Zulke aandelen zijn zeldzaam en bevatten vaak bedrijven met problemen.
Wat kun je verwachten?
- Tijd per week
- Het zoeken en doorrekenen van kandidaten kost meerdere uren per week. Daarna volg je de posities periodiek.
- Startkapitaal
- Je hebt genoeg geld nodig om over meerdere posities te spreiden zonder dat kosten te zwaar wegen. Gebruik alleen geld dat je jaren kunt missen.
- Typische tegenvallers
- Aandelen die jaren goedkoop blijven, bedrijven die activa verliezen, faillissementen en posities waar je lastig uit komt. Een afzonderlijk aandeel kan volledig verloren gaan.
- Kosten
- Ordercosten, grote spreads bij weinig verhandelde aandelen, valutakosten en eventueel kosten voor data. Vergelijk de kosten van brokers voor beurzen waar je wilt handelen.
- Niet geschikt als…
- Niet geschikt als je weinig tijd hebt, geen balansen wilt lezen of snel gestrest raakt van afzonderlijke verliezen.
Hoe werkt het?
De net-netmethode vergelijkt de beurswaarde van een bedrijf met zijn netto vlottende activa (NCAV): vlottende activa min alle schulden. Staat een aandeel ver onder die waarde, dan koop je volgens de theorie veel tegen weinig. Benjamin Graham beschreef dit in zijn boeken over beleggen. De praktijk is lastiger: zulke bedrijven zijn meestal klein, weinig verhandeld en hebben vaak echte problemen. Een lage koers kan terecht zijn. Dit is een uitleg van de methode, geen advies en geen verwachting van rendement.
Kern principes
- 1. Reken met een voorzichtige waarde: vlottende activa minus alle schulden, vaste activa tellen niet mee
- 2. Vraag een veiligheidsmarge: koop alleen ruim onder de berekende waarde
- 3. Spreid over meerdere posities, omdat afzonderlijke bedrijven kunnen falen
- 4. Controleer de kwaliteit van de cijfers: voorraden en vorderingen zijn minder waard dan contant geld
Stappen plan
- 1
Leer de NCAV berekenen
Pak de balans van een bedrijf. Tel de vlottende activa op en trek alle schulden af. Deel dat door het aantal uitstaande aandelen.
- 2
Zoek kandidaten
Gebruik een screener of financiële database om aandelen te vinden waarvan de koers onder de NCAV per aandeel ligt. Controleer elke kandidaat zelf.
- 3
Pas kortingen en veiligheidsmarge toe
Waardeer vorderingen en voorraden voorzichtiger dan contant geld en vraag een veiligheidsmarge, bijvoorbeeld kopen onder twee derde van je voorzichtige NCAV.
- 4
Beoordeel de kwaliteit
Kijk of het bedrijf verlies maakt, schulden moet herfinancieren of geld verbrandt. Lees over het bestuur en over mogelijke verwatering.
- 5
Spreid en beperk positiegrootte
Houd elke positie klein en spreid over meerdere bedrijven. Bepaal vooraf wanneer je uitstapt.
Details per onderdeel
Het idee: waarde die je kunt tellen
Graham zocht beleggingen waarbij de prijs ver onder een voorzichtige schatting van de waarde lag. Bij net-nets kijk je niet naar toekomstige winst, maar naar wat er op de balans staat aan kortlopende bezittingen.
De NCAV rekent alleen met vlottende activa: geld, vorderingen en voorraden. Daar gaan alle schulden vanaf, ook de langlopende. Fabrieken, gebouwen en merkwaarde tellen niet mee. Het resultaat is een kale ondergrens die laat zien wat er ongeveer over zou blijven als het bedrijf alles verkoopt en zijn schulden betaalt.
Het beeld van de 'sigarenpeuk' (nog één trek uit een weggegooide sigaar) is van Warren Buffett en beschrijft goedkope bedrijven zonder groei.
De berekening en haar zwakke plekken
NCAV = vlottende activa - totale schulden. Deel dat door het aantal aandelen voor de NCAV per aandeel. Graham kocht pas bij een koers onder twee derde van dat bedrag.
De zwakke plek zit in de balans zelf. Contant geld is goed te vertrouwen. Vorderingen kunnen onbetaald blijven. Voorraden kunnen verouderd zijn of met korting verkocht moeten worden. Daarom passen veel beleggers kortingen toe: bijvoorbeeld 100% van het geld, 75% van de vorderingen en 50% van de voorraad. Er is geen vaste regel; de keuze is een oordeel.
Controleer ook of het bedrijf geld verliest. Een bedrijf dat jaarlijks verlies maakt, teert in op zijn eigen activa.
Waarom zulke aandelen bestaan
Waarom noteren aandelen onder hun netto activa? Meestal omdat de markt problemen ziet: verlies, weinig groei, onzeker bestuur of een zwakke markt. Daarnaast zijn veel van deze bedrijven te klein of te weinig verhandeld voor grote beleggers. Dat kan kansen geven, maar ook betekent het dat je niet makkelijk kunt kopen of verkopen.
De prijs kan ook terecht laag zijn. Soms 'verbruikt' een bedrijf zijn activa voordat de koers herstelt. Daarom is spreiding en een kritische blik op de cijfers belangrijk.
Praktische beperkingen voor particuliere beleggers
Voor een particulier belegger zijn er een paar praktische obstakels. Echte net-nets zijn zeldzaam en vaak te vinden bij kleine beursgenoteerde bedrijven, soms in landen waar je minder gemakkelijk handelt. Informatie is beperkt en spreads zijn groot. Je hebt dus meerdere posities nodig om risico te spreiden, en dat verhoogt de kosten.
Het is ook arbeidsintensief: je leest balansen en jaarverslagen en volgt de bedrijven. Voor veel beleggers is een breed gespreid fonds een eenvoudiger alternatief. Gebruik net-nets alleen met geld dat je kunt missen en overweeg je kennis en tijd eerlijk.
- Een balans kunnen lezen
- Geduld en discipline
- Acceptatie dat afzonderlijke posities kunnen mislukken
- Balansen en jaarverslagen
- Aandelenscreener
- Rekenblad om de NCAV te berekenen
- 01 De koers ligt onder twee derde van de NCAV per aandeel (de veiligheidsmarge die Graham gebruikte)
- 02 Je hebt de kwaliteit van voorraden en vorderingen gecontroleerd en eventueel een korting toegepast
- 03 Het bedrijf heeft geen acuut faillissementsrisico en de kasstroom is niet structureel sterk negatief
- 04 De positie past bij je spreiding en je kunt het aandeel tegen aanvaardbare kosten kopen
- 01 De koers komt in de buurt van de NCAV of het bedrijf wordt gewaardeerd op meer dan zijn activa
- 02 De cijfers verslechteren en de berekende waarde zakt onder je aankoopprijs
- 03 Je hebt een vooraf bepaalde houdperiode bereikt en de situatie is niet verbeterd
- 04 Het bedrijf gaat failliet, wordt van de beurs gehaald of ontvangt een overnamebod
Reken voorbeeld
Hypothetisch voorbeeld (alle bedragen zijn aangenomen). Bedrijf Y, bedragen in miljoenen euro's, 4 miljoen aandelen.
- Vlottende activa: geld 10 + vorderingen 15 + voorraad 25 = €50
- Totale schulden: €22
- NCAV = 50 - 22 = €28
- NCAV per aandeel = 28 / 4 = €7,00
- Aankoopgrens met veiligheidsmarge (2/3) = 7,00 x 2/3 = €4,67
Staat het aandeel op €4,00, dan noteert het op 4,00 / 7,00 = 57% van de NCAV, dus 43% eronder.
Nu met kortingen op de balans (100% geld, 75% vorderingen, 50% voorraad):
- 10 + 0,75 x 15 + 0,5 x 25 = 10 + 11,25 + 12,5 = €33,75
- Min schulden 22 = €11,75, dus €2,94 per aandeel
- Met veiligheidsmarge (2/3) = €1,96
De voorzichtige variant ligt ver onder de koers van €4,00. Het verschil laat zien hoe gevoelig de uitkomst is voor je aannames. Bovendien telt een positieve NCAV niet als er verlies wordt gemaakt: als het bedrijf per jaar bijvoorbeeld €5 miljoen verlies maakt, is de NCAV na enkele jaren een stuk lager.
Dit rekenvoorbeeld is geen verwachting en geen aanbeveling.
Hypothetisch voorbeeld, geen advies.
Reken het zelf uit
Risico's en risicobeheer
- Value trap: het aandeel is goedkoop omdat de waarde echt daalt, bijvoorbeeld door verliezen die de activa opeten
- Beperkte verhandelbaarheid: grote spreads en moeite om te kopen of te verkopen
- Kwaliteit van de activa: voorraad kan verouderd zijn en vorderingen kunnen niet worden betaald
- Verwatering, slecht bestuur of een delisting kunnen het aandeel minder waard maken
- Houd de positie in één aandeel klein, zodat een faillissement je portefeuille niet raakt
- Spreid over meerdere bedrijven en landen, maar let op valuta- en beurs-risico
- Pas kortingen toe op vorderingen en voorraden en reken met een ruime veiligheidsmarge
- Gebruik limietorders en let op de kosten van kopen en verkopen
Leer de basis
Belangrijkste punten
- NCAV is een voorzichtige schatting: vlottende activa min alle schulden. Vaste activa en toekomstige winst tellen niet mee.
- Graham gebruikte een extra veiligheidsmarge: kopen onder twee derde van de NCAV.
- Goedkoop is niet hetzelfde als waardevol. Veel net-nets zijn bedrijven in problemen.
- Echte net-nets zijn zeldzaam, klein en moeilijk te verhandelen. Voor veel beleggers is dit niet praktisch.
Veelgestelde vragen
Hoe bereken ik de NCAV van een aandeel? +
NCAV = vlottende activa min totale schulden. Deel door het aantal uitstaande aandelen voor de NCAV per aandeel. Je vindt de gegevens in de balans in het jaarverslag of kwartaalbericht. Graham kocht pas onder twee derde van dat bedrag, als extra veiligheidsmarge.
Zijn er nog net-nets in Europa te vinden? +
Ze komen weinig voor en zijn vaak klein en moeilijk te verhandelen. Hun aantal verschilt per marktperiode. Screeners kunnen helpen bij het zoeken, maar controleer altijd zelf de balans. Het vinden van een net-net is geen reden om te kopen.
Waarom mislukken veel net-nets? +
Aandelen noteren meestal laag omdat de markt problemen ziet, zoals verlies, een verouderd model of slecht bestuur. Sommige bedrijven teren in op hun activa of gaan failliet. Spreiding beperkt het effect van een mislukking, maar haalt het risico niet weg.
Herkomst
Bedacht door / gebaseerd op: Benjamin Graham . Bron: Benjamin Graham & David Dodd, Security Analysis (1934); Graham, The Intelligent Investor (1949)