Opties: de basis

TL;DR: Een optie is een contract dat je het recht geeft om een aandeel (of ander product) te kopen of te verkopen tegen een vaste prijs. Opties werken met hefboom en zijn complex. Als koper kun je maximaal de betaalde premium verliezen, maar als schrijver kun je veel meer verliezen.

Stappenplan

1. Leer de begrippen: call, put, uitoefenprijs, vervaldatum en premium.
2. Controleer of je broker opties aanbiedt en wat hij van je vraagt: vaak kennis en ervaring met complexe producten.
3. Oefen eerst op een demorekening en reken scenario’s door voordat je echt geld inzet.
4. Bepaal vooraf je maximale verlies en je verwachting: richting, grootte en periode.
5. Begin, als je dat wilt, met het kopen van opties. Schrijven (verkopen) is veel risicovoller.
6. Begrijp de tijdswaarde: een optie verliest waarde naarmate de vervaldatum nadert.
7. Kijk naar de kosten: de premium, de spread en de transactiekosten.
8. Houd je positie klein en gebruik alleen geld waarvan je het verlies kunt dragen.

Wat is een optie?

Een optie is een contract tussen twee partijen. De koper betaalt een bedrag, de premium, en krijgt het recht om iets te kopen of te verkopen tegen een vooraf afgesproken prijs, de uitoefenprijs (strike). Dat recht geldt tot een bepaalde vervaldatum. De verkoper (schrijver) krijgt de premium, maar heeft de verplichting om te leveren of af te nemen als de koper dat wil.

Er zijn twee soorten:

• Call: het recht om te kopen. De koper verwacht dat de koers stijgt.
• Put: het recht om te verkopen. De koper verwacht dat de koers daalt, of wil een positie beschermen.

Een standaardcontract gaat vaak over 100 aandelen. Controleer de contractgrootte altijd in de specificaties van de beurs en je broker. Meer over opties als beleggingscategorie vind je op onze pagina daarover.

Opties in de EU

Opties op aandelen en indices worden onder andere verhandeld op Euronext. Voor particuliere beleggers zijn opties complexe producten. Wat dat in de praktijk betekent:

• Veel brokers vragen naar je kennis en ervaring en kunnen opties beperken of afwijzen als zij vinden dat het product niet bij je past.
• Opties werken met hefboom: een kleine inleg beweegt mee met een veel grotere waarde. Dat kan de winst vergroten, maar ook het verlies.
• Het risico is niet voor iedereen hetzelfde. Als koper loop je een ander risico dan als schrijver.

Voor het schrijven van opties is vaak onderpand (margin) nodig. Bij koersbewegingen tegen je kun je moeten bijstorten.

Een call kopen: rekenvoorbeeld

Stel dat aandeel X op €50 staat. Je koopt een call met uitoefenprijs €52 en een looptijd van 3 maanden. De premium is €1,50 per aandeel. Bij een contract van 100 aandelen betaal je 1,50 × 100 = €150. Dit is een verzonnen voorbeeld.

De winst of het verlies bij de vervaldatum hangt af van de koers van X:

• X staat op €45 of €50 of €52: de call is waardeloos. Je verlies is de hele premium: €150.
• X staat op €53: de call is €1 waard (53 - 52). Opbrengst: €100, minus €150 betaald = -€50 verlies.
• X staat op €53,50: break-even. Dat is de uitoefenprijs plus de premium (52 + 1,50). Opbrengst €150, kosten €150.
• X staat op €60: de call is €8 waard (60 - 52). Opbrengst €800, minus €150 = €650 winst.

Vergelijking met aandelen kopen

Je kunt in plaats van de call ook 100 aandelen X kopen voor €5.000. Dan krijg je:

• Bij €60: winst €1.000 (+20% op €5.000).
• Bij €45: verlies €500 (-10%).

Met de call:

• Bij €60: winst €650 (+433% op €150).
• Bij €45: verlies €150 (-100%).

De optie vraagt een veel kleinere inleg en geeft een hoog percentage winst als de koers flink stijgt. Maar de optie kan ook volledig waardeloos worden, terwijl het aandeel dat bij een kleine daling niet doet. Hefboom werkt twee kanten op.

Een put kopen: rekenvoorbeeld

Een put geeft het recht om te verkopen. Stel dat X op €50 staat en je koopt een put met uitoefenprijs €48 voor €1,20 per aandeel. Dat is €120 per contract van 100 aandelen.

• X staat op €50 of hoger: de put is waardeloos. Verlies €120.
• X staat op €46,80: break-even (48 - 1,20).
• X staat op €40: de put is €8 waard (48 - 40). Opbrengst €800, minus €120 = €680 winst.

Puts worden gebruikt om te speculeren op een daling, maar ook om een bestaande positie te beschermen tegen een koersdaling. Dat heet hedgen. Lees ook over hedgen.

Wat gebeurt er als je opties schrijft?

Wie een optie schrijft, ontvangt de premium meteen, maar neemt een verplichting op zich. Het risico ligt anders dan bij kopen. Dat blijkt uit de volgende voorbeelden.

Een put schrijven. Je schrijft een put met uitoefenprijs €48 en ontvangt €120. Daalt X tot €40, dan moet je X kopen voor €48 terwijl het €40 waard is. Je verlies is 8 × 100 - 120 = €680. Daalt X tot €30, dan is je verlies 18 × 100 - 120 = €1.680. In het slechtste geval, als X waardeloos wordt, is het verlies 4.800 - 120 = €4.680. Dat is veel meer dan de €120 die je ontving.

Een call schrijven. Je schrijft een call met uitoefenprijs €52 en ontvangt €150. Stijgt X naar €80, dan is je verlies (80 - 52) × 100 - 150 = €2.650. De koers kan in theorie onbeperkt stijgen, dus het verlies ook. Dit geldt vooral als je de aandelen niet in bezit hebt.

Schrijven is dus niets voor beginners. De maximale winst is de ontvangen premium, het verlies kan een veelvoud zijn. Bij verlies kan je broker je vragen bij te storten of je positie sluiten.

Waar hangt de prijs van een optie van af?

De premium bestaat uit twee delen:

• Intrinsieke waarde: wat de optie nu al waard is. Bij een call met uitoefenprijs €52 en een koers van €53 is dat €1.
• Tijdswaarde: wat je extra betaalt voor de kans dat de koers nog gunstig beweegt. In het voorbeeld hierboven kan een call bij een koers van €53 een premium van €1,50 hebben: €1 intrinsiek en €0,50 tijdswaarde.

Dit zijn de belangrijkste factoren. De veranderingen worden vaak ‘de Greeks’ genoemd.

Delta: gevoeligheid voor de koers

Delta laat zien hoeveel de optie ongeveer verandert als de koers van het aandeel €1 beweegt. Een delta van 0,50 betekent: de koers stijgt €1, de optie stijgt ongeveer €0,50 per aandeel, ofwel €50 per contract van 100 aandelen. De delta verandert zelf ook als de koers beweegt.

Theta: tijdsverval

De tijdswaarde verdwijnt naarmate de vervaldatum dichterbij komt. Een theta van -0,03 betekent dat de optie per dag ongeveer €0,03 per aandeel verliest, dus €3 per contract, als al het andere gelijk blijft. Dit tijdsverval versnelt vaak vlak voor de vervaldatum. Je verliest dus waarde, ook als de koers niet beweegt.

Volatiliteit: verwachte schommelingen

Als de markt grotere schommelingen verwacht, worden opties duurder. Rond bedrijfscijfers of ander nieuws kan de premium hoog zijn. Na de bekendmaking daalt die vaak snel, ook als de koers de goede kant op beweegt. Je kunt dus verlies lijden terwijl je de richting goed had.

Veelgemaakte fouten

• Een te ver uit de prijs gelegen optie kopen omdat de premium laag lijkt. De kans dat die winst oplevert is klein.
• Het tijdsverval negeren. Je hebt niet alleen gelijk nodig over de richting, maar ook over het tijdstip.
• Een te grote positie nemen. Een optie kan volledig waardeloos worden. Bepaal vooraf hoeveel je maximaal wilt verliezen, bijvoorbeeld met de positiegrootte-rekenmachine, en lees meer over risicobeheer.
• Opties schrijven zonder het risico te begrijpen.
• De kosten vergeten. De spread tussen koop- en verkoopkoers kan bij opties groot zijn, en je betaalt transactiekosten per contract. Zie ook risico en rendement in balans.

Handelen in opties brengt grote risico’s met zich mee: je kunt je inleg geheel verliezen en bij het schrijven van opties meer dan je inleg. Resultaten uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst. Deze tutorial is informatie, geen beleggingsadvies.