Correlatie en pair trading

TL;DR: Correlatie laat zien hoe twee beleggingen ten opzichte van elkaar bewegen. Je gebruikt het om je risico te spreiden. Pair trading gebruikt hetzelfde idee om te wedden dat twee verwante aandelen na een uitschieter naar elkaar terugkeren. Dat is een lastige strategie met eigen risico's, die niet voor beginners is.

Stappenplan

1. Verzamel van twee beleggingen de dagelijkse slotkoersen over een periode van minstens 60 dagen.
2. Reken de koersen om naar dagelijkse procentuele veranderingen.
3. Bereken de correlatie met de spreadsheetfunctie CORRELATIE (in het Engels CORREL).
4. Bekijk de uitkomst: dicht bij +1 betekent bijna gelijk bewegen, dicht bij 0 weinig verband en dicht bij -1 tegengesteld.
5. Bereken de correlatie opnieuw over een andere periode om te zien of het verband stabiel is.
6. Gebruik de uitkomst bij het spreiden van je portefeuille.
7. Wil je pair trading begrijpen: volg de koersverhouding van twee verwante aandelen en bepaal het gemiddelde en de standaarddeviatie.
8. Oefen alleen op een demorekening en leg vooraf vast wanneer je de trade sluit, ook als het verband breekt.

Wat is correlatie?

Correlatie is een getal tussen -1 en +1 dat laat zien hoe twee dingen samen bewegen.

• +1: ze bewegen altijd in dezelfde richting
• Rond +0,8: ze bewegen meestal in dezelfde richting
• 0: er is geen duidelijk verband
• Rond -0,8: ze bewegen meestal in tegengestelde richting
• -1: ze bewegen altijd in tegengestelde richting

Twee kanttekeningen. Correlatie zegt iets over het verleden, niet over de toekomst. En een hoge correlatie betekent niet dat het ene aandeel het andere veroorzaakt.

Rekenvoorbeeld

Stel dat je de dagelijkse koersverandering (in %) van twee aandelen bijhoudt over 6 handelsdagen:

• Aandeel A: +1,0 / -0,5 / +2,0 / -1,0 / +1,5 / +0,5
• Aandeel B: +0,8 / -0,2 / +1,6 / -1,2 / +1,0 / +0,6

Rekenen we de correlatie uit, dan komt die uit op ongeveer 0,97. De twee aandelen bewegen in deze dagen bijna gelijk. Zes dagen zijn natuurlijk te weinig om iets te concluderen. Gebruik in de praktijk veel meer waarnemingen en kijk hoe het getal verandert als je de periode verschuift.

Correlatie verandert in de tijd

Het getal is geen vaste eigenschap. In rustige tijden kunnen twee beleggingen weinig met elkaar te maken hebben, terwijl ze in een crisis vaak ineens samen dalen. Een portefeuille die op papier gespreid is, kan zo toch veel minder beschermd zijn dan je dacht. Bereken correlaties daarom regelmatig opnieuw, bijvoorbeeld over de laatste 60 dagen, en reken niet op een vaste uitkomst.

Correlatie gebruiken om risico te spreiden

Wie beleggingen kiest die niet allemaal tegelijk dalen, krijgt een rustiger verloop. Dat noem je spreiden. Enkele voorbeelden van de gedachte erachter:

• Twee aandelen uit dezelfde sector hebben vaak een hoge correlatie. Beide kopen spreidt het risico weinig.
• Aandelen en obligaties hadden in sommige perioden weinig of een negatieve correlatie. In andere perioden daalden ze juist samen. Er is dus geen vaste regel.
• Beleggingen in verschillende regio’s en sectoren kunnen het risico verkleinen, maar nooit helemaal wegnemen.

Wil je actief beschermen tegen koersdalingen (hedgen)? Dat gaat vaak met derivaten zoals opties, die complex zijn. Lees eerst Opties: de basis en de uitleg over hedgen.

Pair trading: een uitleg

Pair trading kijkt naar twee verwante aandelen die meestal samen bewegen, bijvoorbeeld twee bedrijven in dezelfde sector. De gedachte is: wanneer de verhouding tussen hun koersen ongewoon groot wordt, keert die mogelijk terug naar het gemiddelde. Je wedt dan niet op de richting van de markt, maar op de verhouding tussen de twee aandelen.

Rekenvoorbeeld met euro’s

Stel dat aandeel X €60 kost en aandeel Y €51. De verhouding Y/X is dan 51 / 60 = 0,85. Uit koersen van de afgelopen tijd blijkt dat deze verhouding gemiddeld 0,75 was, met een standaarddeviatie van 0,05. De z-score is dan (0,85 - 0,75) / 0,05 = 2,0. De verhouding is ongewoon hoog: Y is duur ten opzichte van X.

Een pair trader zou nu kunnen redeneren: Y verkopen (short gaan) en X kopen, in de verwachting dat de verhouding terugkeert naar 0,75. Maar dat gebeurt niet altijd:

• Als de verhouding verder oploopt naar 0,95, loopt je verlies door.
• Als er echt iets veranderd is, bijvoorbeeld slechte resultaten bij X of een overname bij Y, dan blijft de verhouding hoog of stijgt zij nog verder.
• Short gaan brengt extra kosten en extra risico. Het verlies op een short positie is in theorie onbeperkt.

Waar pair trading mis kan gaan

• Het verband breekt: de reden dat de twee aandelen samen bewogen is verdwenen.
• Kosten en rente: twee posities betekenen twee keer kosten, plus eventueel rente op de short positie.
• Moeilijk uit te voeren: short gaan kan bij niet elke broker en kost vaak extra. Brokers kunnen vragen of je voldoende kennis en ervaring hebt voor dit soort producten.
• Te veel vertrouwen in het verleden: een verhouding die vaak terugkeerde, doet dat niet altijd.

Pair trading is dus geen verzekerde of ‘risicoloze’ strategie. Test je regels eerst met een backtest en bepaal vooraf met de positiegrootte-rekenmachine hoeveel je maximaal wilt verliezen.

Correlatie berekenen en bijhouden

1. Download dagelijkse slotkoersen van een gratis bron of van je broker.
2. Zet ze in een spreadsheet en bereken de dagelijkse veranderingen in procenten.
3. Gebruik CORRELATIE over de laatste 60 dagen en bekijk hoe het getal door de tijd verandert.
4. Sommige grafiekplatforms hebben ook een correlatie-indicator. Controleer in jouw platform wat beschikbaar is.

Handelen brengt risico’s met zich mee: je kunt je inleg geheel of gedeeltelijk verliezen en bij short posities zelfs meer dan je inleg. Resultaten uit het verleden bieden geen garantie voor de toekomst. Deze tutorial is informatie, geen beleggingsadvies.